De Eerste Kamer heeft op 22 mei 2007 ingestemd met de invoering van de kwalificatieplicht tot 18 jaar. In het Staatsblad, nr. 203 van 12 juni 2007 is de Wet van 24 mei 2007 tot wijziging van de Leerplichtwet 1969 en de Wet inburgering in verband met onder meer de invoering van een kwalificatieplicht gepubliceerd, en dus van kracht geworden. De kwalificatieplicht is één van de maatregelen om voortijdig schoolverlaten tegen te gaan. Doel van de kwalificatieplicht is dat meer leerlingen een startkwalificatie halen.

De leerplicht geldt tot en met  het schooljaar waarin de jongere 16 jaar wordt. De kwalificatieplicht verplicht alle jongeren, die na de leerplicht nog geen startkwalificatie hebben, een onderwijsprogramma te volgen totdat zij een startkwalificatie hebben behaald. Het onderwijsprogramma hoeft niet volledig op school te worden gevolgd. Het is ook mogelijk met combinaties van leren en werken, zoals de bbl-opleidingen, aan de kwalificatieplicht te voldoen. Juist deze combinaties van leren en werken zijn een uitkomst voor veel 16- en 17- jarigen.

Wettelijk gezien begint de leerplicht op de eerste schooldag van de maand nadat een kind de leeftijd van vijf jaar heeft bereikt. De leerplicht eindigt aan het einde van het schooljaar waarin iemand 16 jaar wordt. Ook eindigt de leerplicht aan het einde van het schooljaar nadat een jongere tenminste twaalf volledige schooljaren op één of meer scholen heeft doorlopen. Heeft een jongere de basisschool in minder dan acht schooljaren doorlopen, dan wordt om de twaalf schooljaren te kunnen bereiken toch gerekend met acht werkelijke basisschooljaren (artikel 3, lid 1 en 2 van de Leerplichtwet 1969).

De kwalificatieplicht volgt direct op de leerplicht, daar zit geen dag tussen, en eindigt of op de dag dat de jongere een startkwalificatie heeft gehaald of op de dag dat de jongere 18 jaar oud wordt (artikel 4b. van de Leerplichtwet 1969.) Een startkwalificatie is een diploma van een opleiding als bedoeld in artikel 7.2.2, lid 1, onder b tot en met e, van de Wet educatie en beroepsonderwijs (mbo niveau 2, 3, of 4) of een diploma hoger algemeen vormend onderwijs of voorbereidend wetenschappelijk onderwijs als bedoeld in artikel 7, respectievelijk 8 van de Wet op het voortgezet onderwijs (havo of vwo.)

De kwalificatieplicht geldt niet voor jongeren:

• die in het schooljaar 2006-2007 gedeeltelijk leerplichtig waren (of voor 1 augustus 2007 17 jaar of ouder waren);
• met een getuigschrift of schooldiploma van het praktijkonderwijs (de praktijkschool) (als bedoeld in artikel 29a van de Wet op het voortgezet onderwijs); 
• die een school voor speciaal of voortgezet speciaal onderwijs hebben gevolgd (als bedoeld in artikel 2, lid 2, onder j. en n. van de Wet op de expertisecentra): dit zijn zeer moeilijk lerende kinderen en meervoudig gehandicapte kinderen. Dus niet het gehele cluster 3 of 2.
  
  
  

De jongere die kwalificatieplichtig is, is verplicht het volledige onderwijsprogramma of het volledige programma van de combinatie leren en werken te volgen dat door de school of instelling waar hij staat ingeschreven als leerling of deelnemer wordt aangeboden. Voor deze jongeren gelden ook de bepalingen over gronden voor vrijstelling van geregeld schoolbezoek (artikel 4c. van de Leerplichtwet 1969.)

Vakantieverlof (is nooit langer dan 10 dagen) kan slechts worden verleend aan een jongere die kwalificatieplichtig is tot een evenredig deel van het aantal dagen dat hij volgens de school of instelling geacht wordt te volgen (artikel 13a. lid 2 van de Leerplichtwet 1969.) Dit geldt ook voor verlof voor  ‘andere gewichtige omstandigheden’ van 10 dagen of korter per schooljaar (artikel 11 onder g en artikel 14, lid 3 van de Leerplichtwet 1969.)

De artikelen 18 (kennisgeving in- en afschrijvingen), 19 (absoluut verzuim), 21 (relatief verzuim), 22 (onderzoek door de leerplichtambtenaar) en bijvoorbeeld 25 (leerplichtjaarverslag), 26 (strafbepalingen ouders en jongeren vanaf 12 jaar) en 28 (strafbare feiten in de Leerplichtwet zijn overtredingen) van de Leerplichtwet 1969, hebben betrekking op alle jongeren tussen 5 en 18 jaar die nog geen startkwalificatie hebben. Dit betekent onder andere dat alle scholen in- en uitschrijvingen en verzuim van leerplichtige en kwalificatieplichtige leerlingen of deelnemers moeten melden aan de leerplichtambtenaar van de gemeente waar de leerling of deelnemer woont:

• in-en uitschrijvingen binnen zeven dagen (artikel 18)
• relatief verzuim van drie dagen of daaraan gelijkgesteld, onverwijld (artikel 21) van de Leerplichtwet 1969.